Món cá nướng ngũ hành ngày Tết

Dân tộc Việt Nam là một trong những dân tộc có nền văn hóa ẩm thực phong phú và đa dạng. Mỗi vùng, miền đều có những món ăn đặc sản nổi tiếng: Hà Nội với phở, Huế có cơm hến, mè xửng nổi tiếng từ thuở cung đình…
Nhưng có một món ăn rất dân dã và mang đầy thi vị của vùng chiêm trũng Hà Nam thì ít người biết tới, đó là món “Cá nướng ngũ hành”, cái tên có vẻ như lời phán của ông thầy tướng số về cung mạng của con người.

Mỗi dịp xuân về, Tết đến, người dân vùng chiêm trũng - quê hương của cụ Tam nguyên Yên Đổ lại chuẩn bị làm món cá nướng này. Họ xem đây là nét đặc trưng, là nét truyền thống của vùng quê. Đối với họ, món cá nướng đặc biệt này là sự giao thoa của đất trời, cỏ cây sông nước nên ăn món này sẽ gặp nhiều may mắn trong dịp đầu xuân. Bởi vậy, ít nhiều nhà nào cũng phải có món cá nướng ngũ hành, là sự giao thoa hài hòa của Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ, đây chính là nét đặc sắc, là cái hồn của đặc sản này.

Tiết trời đang xuân, cây cối đâm chồi, nảy lộc, thoang thoảng đâu đây mùi hương trầm dìu dịu, là lúc chuẩn bị món “cá ngũ hành”. Công việc chuẩn bị khá công phu, các công đoạn được tiến hành tuần tự và hợp lý. Chính cái hay, cái thú vị của món này được bắt đầu từ khâu chuẩn bị nguyên liệu: cá quả hay cá chép, trôi to tròn, béo vàng, tươi, chuẩn bị mấy bó cỏ tranh thơm hương đồng quê, chiếc chảo gang cùng gia vị hành tiêu dậy mùi. Khi nơi góc sân nồi bánh chưng vừa bén lửa thì ở góc vườn ông chủ nhà cũng làm món “cá nướng ngũ hành”. Chọn một vạt đất cỏ sạch, cỏ mật mọc dày, ông chủ cẩn thận gỡ bó cỏ tranh rải đều lên khắp mặt đất, sau đó xếp những khúc cá đã được làm sạch và ướp gia vị, chiếc chảo gang úp chụp lên kín mít, sau đó đổ cả thùng trấu đầy lên rồi khai hỏa. Trấu bén lửa âm ỉ cháy, cùng đón giao thừa với nồi bánh chưng nơi góc sân. Cả nhà ngồi canh nồi bánh chưng, thỉnh thoảng ông chủ lại ra góc vườn cho thêm trấu để đốt nồi cá nướng. Khoảng 3-4 tiếng sau gạt trấu lên, đảo lại rồi để cá chín đều.

Khi nồi bánh chưng chín thì cũng là lúc ông chủ ra góc vườn sau gạt hết tro trấu rồi lật chảo lên, cẩn thận gắp từng khúc cá chín vàng cho lên đĩa. Món cá nướng này có mùi thơm quyến rũ, màu vàng đặc trưng khác hẳn với cá rán và cá nường trên lửa. Đây chính là kết quả của sự giao thoa, kết tinh của trời đất, cỏ cây, Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ vào trong món cá này. Chiếc chảo gang úp chụp như bầu trời chính là Kim, cỏ tranh có mặt lót ở dưới là Mộc, những chú cá tươi, béo vàng là Thủy, vạt đất sạch là Thổ và khi trấu âm ỉ cháy là Hỏa.

Bữa cơm đầu năm trên mâm cỗ có món “cá nướng ngũ hành”, bên cạnh là nước chấm pha ngon cùng tiêu ớt. Mọi người nâng chén rượu quê đậm đà và cùng thưởng thức món đặc sản này. Ăn món “cá nướng ngũ hành”, ta thấy như trời, đất, cỏ cây, sông nức hòa làm một. Món ăn thực đấy mà ta thấy như mơ hồ trong sự giao hòa của đất trời xuân sang.